|

I pamodi es labanta sinhoris ajenti Jinu di Soza ku Pila Ku Nha Boi alebi, es komete un krimi di kalúnia, njúria i difamason, purvistu na artigu "WC" di Kódiku Sivil, konjugadu ku létra "K" di ALUPEC.
V SÉNA / ES MOKU, MÁS DIVOGADA DOTÓRA ROZÁRIA
JUIS – (pa Alsinda) Kuse ki sinhóra Alsinda ten pa fla peranti es Trubunal? (Alsinda ta txora ka ta konsigi papia. Juis ta bira pa Béba) Sinhóra Béba pode konta-nu kuse ki pasa onti, li na pórta di Trubunal?
BÉBA – Kusa ki pasa onti é kel ki Djukruku dja konta-nho. Du-restu é la na Skuadra ki kontise… ki es dagi na algen sima dagi na limária. (E ta labanta bulúzia e ta mostra beregon na ndjarga) Sima Djukruku, komu e ka sa ta podeba andaba, pamodi e staba ku bala sotidu na pe, es rasta-l sima rasta porku, dasdi karu ti dentu’l Skuadra, ta bai ta da-l soku na piskos, ta pintxa-l na kósta, ta da-l pónta-xutu na máma-kadera. Es fitxa-nu dentu di un kau stretu, mi ku Alsinda, es modja-nu txon ku orina txoku, es manda-nu pa nu duspi tudu nunpriti, es toma-nu nos kusas fepu es bai ku el pa es bai guarda. Nu deta nunpriti, riba’l kama simentu modjadu ku orina txoku.
PURKURADOR – (pa Juis) N kre fase un obuservason, sinhor miritísimu. (Juis ta da ku kabésa ma sin, e ta volta pa Béba) Nha atxa ma nhos debeba lebada pa un Otel? Ma nhos debe dada kama móla-fleks pa nhos detaba na el?
Drª ROZÁRIA – Miritísimu Juis, obuservason di Ministéri Públiku é inoportunu i umilhanti. E ta kontraria tudu prinsipiu di pruzunson di inosensia, konsagradu na artigu 34º, pontu 1. di Konstituison di Repúblika. I é ta invoka prátika di tortura i violason di Direitu Fundamental di arguidu i sidadon, igualmenti konsagradu na pontu 6. di es mesmu artigu di Konstituison.
PURKURADOR – Miritísimu juis, si Pulísias bira ta da tudu kriminozus ki pasa-s pa mo, mordormia di un sidadon, di-li un dos diâ… tudu algen ta bira ta komete krimi.
Drª ROZÁRIA – Pamodi?
PURKURADOR – Ka nu konfundi direitu di un sidadon ku direitu di un dilinkuenti… i inda más óras ki dilinkuenti sta prezu. Direitu ki prezu ten… nos tudu nu sabe é kál é: di sta fitxadu.
Drª ROZÁRIA – Direitu ki prézu é di sta fitxadu... sin sinhor. Mas so dispos di un julgamentu justu, ku ruspetu pa direitu di kontraditóriu - artigu 34º, pontu 4. di nos Lei Fundamental -, ku akuzason provadu i justifikadu. É ka so ma un Pulisia, o kualker otu marmanju dja fla ma un algen komete un krimi, pa e sa ta tirsidjadu... ta metedu na kadiâ. I mesmu standu na kadiâ, sikre konsigidu provadu ma e komete krimi, e ka ta perde tudu si direitu. E ta perde si liberdadi, e ta perde direitu di e uza si kapasidadi jurídiku. Mas nunka e ka ta perde si personalidadi. I óras ki nu papia di personalidadi, nu sa ta papia di un algen enkuantu Ser Umanu.
JUIS – Okei. Nhos nu dexa es kiston li, ki sa ta parse más ku pulítika i filozofiâ, nu konsentra na kiston más jurídiku... na matérias di faktu.
Drª ROZÁRIA – Ki ta rende midjor!
JUIS – Dóna Béba, nha kontínua.
BÉBA – Oxi sedu, kantu es bai tra-nu di kadiâ pa es tarse-nu Trubunal, ki es ntrega-nu nos ropa ku nos kusas ki es toma, dinheru ki nu teneba na nos bolsu nu ka atxa. Nen na di-meu, nen na di Alsinda ka staba nun tiston.
Djukruku ta labanta dedu, Juis ta da-l ku kabésa pa e papia, Purkurador ta ravolta.
PURKURADOR – Miritísimu, a-el dja é papiaba na si ves. Si nu ben fika so nu ta ntoronpe julgamentu, nu ta entra na diálogu… dja N odja ma nu ka ta kaba nen di-li un anu.
JUIS – Talves kusa ki e tene pa e fla seja relevanti pa pursesu.
Drª ROZÁRIA – Nu ka sta ku présa pa julgamentu kaba. Nu kre pa é ser ben-fetu. Nu sta li pa nu diskubri verdadi, i verdaderu algen ki sabe modi ki kusa pasa é es. Purtantu, nu debe obi-s tudu kusa ki es ten pa es fla.
JUIS – Nhu pode papia, sinhor Djukruku.
DJUKRUKU – Sinhor Dr. Juis, dja N skeseba dja di fla-nho, ma kantu nu staba na Skuadra nu ta spéra pa es tarse-nu julgamentu, ma ajenti Diká pasa na mi, e rabata-m nha kodjon… nha korpu d’omi, e labanta-m pe di txon e larga-m. Kantu N stinba na txon, kes-otus si kolégas fika ta ri.
PURKURADOR – Nhu ten próva di kusa ki nhu sa ta fla? Nhu odja ma akuzason ki nhu sa ta fase é gravi… si nhu ka ten próva… pode kusta-nho karu!
DJUKRUKU – Nha próva é Beba ku Alsinda ki nu staba la djuntu. Foi ses dianti ki pasa.
PURKURADOR – A-es es ka pode sirbi-nho di tistimunha. Kuse ki ta garanti-nu ma nhos ka sta konloiadu?
DJUKRUKU – Staba la otus prezus tanbe!
PURKURADOR – Prezu ka pode sirbi tistimunha di kel-otu prezu. Es ka ten personalidadi…
Drª ROZÁRIA – Nhu sa ta po-m pa N torna ripiti kel ki dja N flaba nho un bes: prezu ka ten liberdadi… ka ten kapasidadi pa e konvense djustisa ma e ten rezon… mas e ten personalidadi. Personalidadi ta nâse djuntu ku algen i, so é ta kaba kel-o-ki algen móre.
JUIS – Sinhóra Béba inda ten más kusa pa fla?
BÉBA – Alsinda sta triste si, pamodi es po-l si fidju pikinoti na ruâ, banda di dés óra di noti, ku fomi… rapasinhu nen Praia ka konxe… ka konxe ningen.
Drª ROZÁRIA – Dipundi ki es po-l na rua?
BÉBA – Di Skuadra la Txada Santantoni.
Drª ROZÁRIA – Kantu anu ki mininu ten?
Alsinda ta bira pa rusponde, e ta komesa txora, vós ka ta sai.
JUIS – Sinhor Ofisial, nhu leba-l kuartu-banhu e bá laba rostu, nhu da-l un pingu di águ e bebe nu odja si e ta kalma.
PURKURADOR – (ravoltadu) So nes Trubunal ki N sa ta odja prezus ta tratadu di kel manera li. É pur isu ki Kadiâ ka tene kau poi más algen. Ku kel tipu di tratamento li… mi tanbe N kre ser dilinkuenti. Dá un arguidu ki sta xintadu na banku’l reu ta julgadu, lisensa pa bai laba rostu?!
Ofisial ta pega Alsinda na mo ta sai ku el.
JUIS – Nha kontínua, sinhóra Béba.
BÉBA – Alsinda fla Xefi ma mininu sta pikinoti, pa e ka dexa-l bai fika na ruâ kel-óra di noti el-so, Xefi ri, fla-l ma si ten kau ki ka ta falta algen, ma é na ruâ, pamodi ma bandidus ta sta senpri na kasa.
Drª ROZÁRIA – Xefi poi mininu la pa ruâ?
BÉBA – Purmeru e manda da-l banhu na águ friu… Alsinda fla-l ma mininu staba duenti, ma staba kustipadu, ta durmi ku febri tudu noti… es xinta es ri.
Drª ROZÁRIA – Mas, es da-l banhu?
BÉBA – Es da-l sin. Feiu kusa pa nhos odja kel Anju di Kristu dja tingi sima bara barnelu… si denti ta krapu-krapu na kunpanheru, so friu.
Alsinda ta kanba un-kusinha midjor, ta torna bai xinta la undi e staba.
JUIS – Dja nha sta más rakupeladu?
ALSINDA – Dja N sta un kusinha más midjor.
JUIS – (pa Purkurador) Akuzason ten más algun kiston?
PURKURADOR – (pa Divogada) I a-el tanbe kuse ki e ben fase Praia ku mininu pikinoti?
Drª ROZÁRIA – Diginísimu, ka ten ninhun lei ki ta fla ma algen ka pode anda ku si fidju dentu si téra.
PURKURADOR – Si el propi é ka ruspeta si fidju pikinoti, e ka ten ki ben poi kulpa na kada kual. Pulísia ta kometeba krimi si es fitxaba menor la na Skuadra.
Drª ROZÁRIA – Okei. Suponhamus ki é si... ki nhu tene rezon. Ago nu skese di fator jurídiku o legal, pur uns sugundinhu, nu baziâ na prinsipius mural.
PURKURADOR – Mural ningen é ka obrigadu ten… ningen ka ta bai kadiâ, ka ta sotadu, nen ka ta paga multa pamodi e ka toma un algen-grandi benson.
Drª ROZÁRIA – Muitu ben. Mas e ta ruedu... nen si é na kósta. I kuse ki ta kustaba si un des pegaba na kel kiriansinha di Dios, i es bai poba el durmiba na ses kasa?! A-es es debe ten fidju di-serteza!
JUIS – (pa Alsinda) Si nha sa ta xinti más midjor, nha konta-nu modi ki kusa bai. Mas, nha konta-nu sima pasa. A-nha é ka obrigadu rusponde, mas si nha kre rusponde, nha rusponde ku verdadi.
ALSINDA – N ta konta kel ki pasa.
JUIS – (pa Ministéri Públiku) Akuzason kre fase arguida algun purgunta?
PURKURADOR – A-nha pake ki nha ben Praia ku mininu pikinoti, inda kaba, sima nha fla, e staba duenti?
ALSINDA – N benba ku el pa nu ben sistiba julgamentu di si pai ku si armun… pa es ben konxeba kunpanheru.
PURKURADOR – (ku ar di gozu) Koitadu di kiriansa’l-nha!... dja e fika sen e konxe si pai. Mas en kóntra-partida, a-nha ku el nhos ta bai fika djuntu uns-tenpu, nhos ta kontra ku kunpanheru o-ki nhos ta toma sol la Txada Bonbéna. Nha sabe undi ki Txada Bonbéna fika?
ALSINDA – (ta komesa txora otu bes) Nhu sa ta manda-m Son Martinhu?
Drª ROZÁRIA – Nha ka meste ki txora. E sa ta mete-nha fereti, mas e ka ta poi-nha na kadiâ nau. (E ta bira pa Purkurador) Sinhor Purkurador, nu sta na un julgamentu, nes mumentu... i non na Pulísia Judisiária na invistigason. Es fórma di mete arguidu medu, a lus di Direitu Internasional, sta proibidu ti pa Judisiaria na ses investigason. Nu sa ta lida ku kiriatura i, oxi en diâ ten un-munti mekanismus pa diskubri próvas, sen miasa nen turtura ningen.
Purkurador ta ri.
JUIS – Okei. I Difeza kre fase arguidu algun purgunta?
Drª ROZÁRIA – (pa Alsinda) Kantu anu ki kel fidju di-nha pikinoti ten?
ALSINDA – E ten séti anu i tal.
Drª ROZÁRIA – Nunka e ka binha Praia?
ALSINDA – Tioxi e ka benba Praia. E ka konxe nun kau.
Drª ROZÁRIA – Nha Béba fla li ma antis di Pulisias toma-nhos kusas pa es bai guarda, ma nhos teneba dinheru na bolsu. É si me?
ALSINDA – Aian.
PURKURADOR – Kantu ki nha teneba na bolsu di-nha? (Alsinda ta tuntunhi. El é ka sabe konta dretu, nen el nen Béba) Nha sa ta tuntunhi pake? Nha sa ta studa konta mintira?
JUIS – Es purgunta é ka nisisáriu, sinhor Purkurador. E ka relevanti pa pursesu.
Drª ROZÁRIA – Obrigadu, miritísimu. (Pa Alsinda) I kantu nhos resebe nhos kusas di vólta…
ALSINDA – Dinheru ka staba la nun tiston.
PURKURADOR – Nton nha kre fla ma é Pulisias ki furta nhos dinheru?
Drª ROZÁRIA – Si é ka Pulísias… na Skuadra parse-m ma ka ten ratu!
JUIS – Ministéri Públiku ten más kusa’l purgunta antis di duduzi akuzason?
PURKURADOR – Pa mi… N ta komesa-l ja.
JUIS – Nton… forsa.
PURKURADOR – Miritísimu Juis, karu koléga i divogada di difeza, tudu algen ki sta li prizenti nes Trubunal. Sen puxa-puxa txeu, N ta komesa pa loba atuason di kes dos Pulísia, ki di un fórma mutu intilijenti, enbóra ku rukursus tékniku fraku ki es ten, es konsigi infrenta un situason i es rozolve un konfuzon ki podia kababa di fórma ben trájiku. Pur isu, kamaradas ajenti sta di parabens. I parse-m ma Stadu ka ta dexa di fika bazofu ku es nhos nobri didikason. Nos tudu nu sabe, ma na un bran-bran di kel natureza li… sima kel ki kontise onti, é difisil pa kaba sima é kaba. Ku txaskan un pankadiadu lijeramenti, pankadiadu ki atxa kel ki é merese, o midjor: kel ki e buska. Pois, nu rapara: Sinhor Djukruku, di akordu ku si Rejistu Kriminal ki nu konxe rai-di dretu i ki nu tene li na si pursesu pregadu, uns tenpu a tras e kondenadu ku péna di prizon ki e bai kunpri la Kadiâ Sibil, pamodi e sota un Juis di Trubunal Popular, kaba e briga ku Milisianus kantu bai prende-l. Oxi, otu bes, dja e torna ben julgadu, pa omesmu kusa. So ki di es bes, foi própi Trubunal ki sirbi tistimunha di si salbaxariâ. A-el é un reinsidenti nes tipu di kusa i é di kes “thug” konxedu, ki tudu algen ten medu del. E ten un renkor forti dentu del sotidu, kóntra tudu kenha ki ta bisti farda di otoridadi, prinsipalmenti kamaradas Milisianus, ku kes pobri purfisional sima kamaradas ajenti Jinu ku Pila Ku Nha Boi. Miritísimu Juis, eselentísima koléga, Djukruku senpri foi, i sima dja nu odja li, e kre kontínua ta ser sosiu di sinhor Politu, kel sépa dilunkuenti, un prigozon ki nos moku nu konxe, tirandu sinhor dotor Juis ku Drª Mónika si propi Divogada, ki apezar di es nâse li nes téra, es kiriadu na stranjeru. Kuantu a sinhóra Béba ku sinhóra Alsinda, pamodi es ka ruspeta ordi ki Pulisia da-s, es komete un krimi di dizobidensia ku purtubason di ordi públiku, purvistu i punidu pa forsa di artigu TX di Kódiku Penal vijenti. I pamodi es labanta sinhoris ajenti Jinu di Soza ku Pila Ku Nha Boi alebi, es komete un krimi di kalúnia, njúria i difamason, purvistu na artigu "WC" di Kódiku Sivil, konjugadu ku létra "K" di ALUPEC. Purtantu, pa purmeru krimi Ministéri Públiku ta pide un péna non inferior a 18 mês di kadiâ pa kada un des, pa es bai kunpri un pédra un pédra la Kadiâ Sibil. I pa krimi di kalúnia, njúria i difamason kóntra sinhoris ajenti Jinu di Soza ku Pila Ku Nha Boi, Ministéri Públiku ta mante pididu di indiminizason na kel valor ki es pidi, pa rakunpensa-s danus moral ki es koza-s i, pa linpa-s ses bon nomi. Pur isu, kada un des debe da kada un Pulísia 150 kontu di indiminizason. I kuantu a sinhor Djukruku, Ministéri Públiku ta pidi péna másmu pirmitidu pa lei, pa un krimi di Txustxusi Géra, na termu di létra "Y" di Lei di "AK", konjugadu ku rasenti Dikretu-Lei di Ka Ten Tadju, pa agravanti di ser kóntra ajenti di otoridadi. Du restu, i pa N tirmina, N ta pidi urijenti, ki sinhor dotor Juis toma midida mármi, mas ku firmésa pa garanti ordi, suguransa i diginidadi, pa sirbi di inzenplu pa kel-otu julgamentu ki sta pa kontínua. Mutu obrigadu.
Timenti Purkurador sa ta faseba alegason, Ofisial sai i na fin e kanba e labanta Juis dedu.
OFISIAL – Kon lisensa, sinhor Dotor Juis...
JUIS – Algun kusa, sinhor Ofisial?
OFISIAL – Tilifonadu la di Ospital, ta kumunikadu ma sta la un rapasinhu nternadu, ki fla ma e txoma Pedrinhu… (Alsinda ta smaia, ta kai di moxu. E ta tradu di sala) fidju di un sinhor ki dja dura prézu. Fladu ma e sta mutu mal... ligadu na máki, ku febri pinomoniâ agudu. Ma un xofer di Takis atxa-l anti-manxe baxu baléta detadu, kubridu ku papelon, dentu’l friu ku brufa txuba.
Pániku ta intxi sala, Béba tanbe ta smaia, Drª Mónika ta smaia na plateia, Juis ta suspende julgamentu.
JUIS – Julgamentu ta fika suspensu sine die.
OFISIAL – Julgamentu sta nseradu.
Obs: Falta so más un Párti pa pésa finda, más N ka tene kalku na publika-l.
Obrigadu pa tudu nhos ki da es pésa atenson dasdi si Purmeru Párti, sima Dr. Marsianu Morera i otus, ki N ta purbeta pa N da un grandi abrasu.
|
Comments
E' pena que nao possa deslocar-se à terra de ALfred para ver como é que os franceses montam a sua obra.
Mas se quiser de facto fazer um doutoramento sobre A Jarry, um dia serà obrigado a conhecer o homem na sua propria terra, caso contrario tenho a certeza absoluta que nunca comependerà o entredo das suas peças e a encenaçao das mesmas.
Quanto ao maluquinho que me respondia ja nao sei bem o quê, so demonstra que teatro nao é para gente inculta.
ESSE ignaro nao sabe que ha profissoes que nao precisam de gastar dinheiro dos seus detendores para viajarem através do mundo.
Professores, conferencistas, jornalistas, grandes especialistas, nao precisam de pagar dos proprios bolsos para viajarem para assistirem a isto ou aquilo qualquer que sejam o dominio, artes, cieências ou cultura.
logo, eu posso muito bem deslocar-me com a minha empresa a pagar tudo....
Até isso tenho que explicar a pessoas incapazes de reflEctiram pelas propria cabeças...
A vista curta deste Al Binda não o deixa ver e raciocinar que a "pessoa singular" que é prolonga-se pela sua pessoa coletciva "minha empresa".
Se como pessoa singular não tem nada mais que as outras é no seu prolongamento "empresa minha" que os burgueses, ricos, capitalistas deixam de ser ladrõe vulgares para passarem a ser exploradores vis.Uma questão de volume de "negócios"
Compreendeu? Duvido.
Elias Gordo, esse ignaro e maluquinho inculto
Ao meu ver, acho que a quando da elaboração da(s) primeira(s) gramática(s) do português, a letra "K" era desconhecida por esses gramáticos. Portanto, inventarma inventaram um "signal" "C" que, apesar de representar os outros sons como: "SS, S, Ç, Z, Q", convenciaram-se de que, uma vez que ele representa tantas "absurdez" não fazia mal se representasse a letra "K" também. Com evolução e passar dos tempos, conheceram a letra "K" e, já com vergonha, utulizaram-na apenas para representar os símbolos "Km, kl", etc.
Ao meu ver, acho que a quando da elaboração da(s) primeira(s) gramática(s) do português, a letra "K" era desconhecida por esses gramáticos. Portanto, inventaram um "signal" "C" que, apesar de representar os outros sons como: "SS, S, Ç, Z, Q", convenciaram-se de que, uma vez que ele representa tantas "absurdez" não fazia mal se representasse a letra "K" também. Com evolução e passar dos tempos, conheceram a letra "K" e, já com vergonha, utulizaram-na apenas para representar os símbolos "Km, kl", etc.
Parti I
\V SÉNA / ES MOKU, MÁS DIVOGADA DOTÓRA ROZÁRIA
JUIS – (pa Alsinda) Kuse ki sinhóra Alsinda ten pa fla peranti es Trubunal? (Alsinda ta txora ka ta konsigi papia. Juis ta bira pa Béba) Sinhóra Béba pode konta-nu kuse ki pasa onti, li na pórta di Trubunal?
BÉBA – Kusa ki pasa onti é kel ki Djukruku dja konta-nho. Du-restu é la na Skuadra ki kontise… ki es dagi na algen sima dagi na limária. (E ta labanta bulúzia e ta mostra beregon na ndjarga) Sima Djukruku, komu e ka sa ta podeba andaba, pamodi e staba ku bala sotidu na pe, es rasta-l sima rasta porku, dasdi karu ti dentu’l Skuadra, ta bai ta da-l soku na piskos, ta pintxa-l na kósta, ta da-l pónta-xutu na máma-kadera. Es fitxa-nu dentu di un kau stretu, mi ku Alsinda, es modja-nu txon ku orina txoku, es manda-nu pa nu duspi tudu nunpriti, es toma-nu nos kusas fepu es bai ku el pa es bai guarda. Nu deta nunpriti, riba’l kama simentu modjadu ku orina txoku.
Na Criol scrito mó débi ser:
V CENA/ ES MÓCO, MAS DIVOGADA DOTORA ROSÁRIA
JUIZ – ( pa Alcinda) Cusé qui sinhora Alcinda tem pa flâ peranti es tribunal?
( Alcinda ta tchóra ca ta consígui pâpia. Juiz ta bíra pa Béba). Sinhora Béba, pódi contano cusé qui pássa onti, li na porta di tribunal?
BÉBA – Cusa qui pássa onti é quel qui Djucruco djâ cónta nhó. Do resto é la na squadra qui contíci...qui es dadji na alguém sima dadji na limária.( É ta labánta blusa é ta móstra beregom na andjárga). Simâ Djucruco, como é ca podeba andaba, pamódi é staba co bala sotido na pé, es rasta’l sima rásta porco désdi caro ti dento’l squadra, ta bai ta da’l ponta-chuto na mama cadera. Es fitchano dento di um canto streto, mi co Alcinda, es modja thom co orina tchoco, es mandano pa no dúspi tudo, nu’m priti, riba´l cama cimento modjado co orina tchoco.
José Júlio Cardoso
Um pequeno comentário
Traduçom pa português:
V CENA / ELES TODOS, MAIS A ADVOGADA, DRª ROSÁRIA
JUIZ – (Para a Alcinda) – O que é que a senhora Alcinda tem a dizer perante este tribunal?
(A Alcinda, sempre a chorar, não consegue falar. O juiz volta-se então para Béba)
A senhora Béba pode contar-nos o que é que se passou ontem aqui à porta do Tribunal?
Béba – O que se passou ontem é aquilo que o Djucruco já vos contou. O resto foi na esquadra que aconteceu... que eles nos bateram como se estivessem a bater em alimárias.( Ela levanta a blusa e mostra os vergões deixados na ilharga)..
Assim, o Djucruco, como não estava a conseguir andar porque tinha uma bala alojada num pé, eles arrastaram-no como se fosse um porco, do carro até ao interior da esquadra, sempre a empurrá-lo, a dar-lhe ponta-chutos (ponta-pés) nas cadeiras (nas polpas).
Fecharam-nos num estreito espaço, a Alcinda e eu, molharam o chão com urina choca, mandaram-nos despir completamente, ficamos nus,em pelo, (nus, em espirito), em cima da cama de cimento, molhada com urina choca
José Júlio Cardoso
Um pequeno comentário
\V SÉNA / ES MOKU, MÁS DIVOGADA DOTÓRA ROZÁRIA
Como se vê por este pedacinho da peça, o Armindo Tavares tem predisposição para imaginar situações (e recriá-las em palco?), mas falta-lhe o traquejo ainda para elaborar uma peça de teatro como penso que poderá fazer,tem condições, para o bem dele e para nossa gloria de caboverdeanos..
Para isso, devia escrever, aprefeiçoando certos aspectos, Ler muito. uitíssimo.Estudar o crioulo bem, assim como o português de quinhentos, base do nosso crioluo. Deitar fora definitivamente esse aborto de ALUPEK que o impede, a ele como a quem quer que seja, de arejar o crioulo, de aperfeiçoar o crioulo, de tornar independente o nosso crioulo. E publicar pouco, nos jornais electrónicos. Publicar, sim, mas só depois de escalpelizar bem o que escreveu.
Por exemplo: Neste pedacinho da peça:
Um juiz, no tribunal não deve expressar-se como um indivíduo qualquer do povo. Não podemos menosprezar o nosso crioulo, pondo na boca do juiz o crioulo que qualquer um fala. A nossa língua tem que ter a dignidade que tem qualquer outra. Um Juiz. em Londres, no tribunal não fala o inglês que fala um inglês qualquer. Em Paris um Juiz no tribunal não fala o francês vugar ,popular que fala o povoléu na rua ou esse próprio juiz se estiver a falar no seu ambiente de amigos ou a assistir um jogo de futebol. Um juiz em Lisboa não fala o mesmo português que fala um vendedor de lotarias na rua. Um Juiz na Praia não pode falar no tribunal o mesmo crioulo que fala um vendedor de Loro no mercado. Tem que falar um crioulo culto, estudado, escrito, bem escrito.
E no teatro – o Armindo sabe bem – cada personagem tem que assumir inteiramente o seu papel.
Um juiz, no tribunal não pode dizer, estando a falar crioulo, Trubunal ou Trabunal como se diz num ou noutro canto das ilhas mas sim TRIBUNAL que é como diz e deve dizer, um caboverdeano culto., um caboverdeano médiano.
José Júlio Cardoso .
Um pequeno comentário
\V SÉNA / ES MOKU, MÁS DIVOGADA DOTÓRA ROZÁRIA
A Beba ou o Djucruco podem falar como quiserem e souberem. Não estão a representar ninguém , nem têm um estatuto definidi como o Juiz.
Mas o Juiz pode dizer Nhá béba e não Sinhora Béba, porque Nhá é crioulo nacional é crioulo que toda a gente conhece e tem dignidade. Não precisamos de ir buscar o português “Sinhora”. Trocar o e pelo i é irrelevante.
Porque, “PERANTI ES TRUBUNAL” e não só “N’ES TRIBUNAL, LI.”
Mesmo com o ALLUPEK a esconder formalmente as palavras de origem portuguesa, - que são todas elas - a dificuldade de escreverem o crioulo de per si leva-os a estruturar a escrita crioula como se fosse o português.
E é uma pena.
José Júlio Cardoso
1. Obrigado pela sua tentativa de tradução e, já que (de)mostrou esse interesse, convém, antes de mais, pesquisar mais e melhor sobre o teatro, definir o que é Teatro. Pois não se deve confundir a escrita do teatro com simples prosa ou romance. A escrita de teatro é uma escrira especializada em que as didascálias ou informações cénicas não vêm estruruda como o meu amigo as conceberam aqui, por exemplo:(A Alcinda, sempre a chorar, não consegue falar. O juiz volta-se então para Béba).
2. Não sei se o meu amigo sabe que eu sou especializado em escritas deb peças de teatro?
3. Também não sei se sabe que sou formado em direito.
4. Não sei se reparou que o Juiz está a julgar os proprios progenitores?
5. Não sei se se recorda do discurso algures do Dr. Joaquim quando defende que "trunfo" fundamental para uma boa justiça é o conhecimento das culturas, tradição e religião da comunidade?
6. Por acaso eu não sabia que para se graduar em direita teria que estudar a cadeira de retórica. O juiz no tribunal, ou fala o crioulo do seu "socioleto" ou fala o portugues, uma vez que as duas linguas são permetidas.
7. Por último, eu sou badiu di fóra, nascido e criado, falo o meu badiu di fora descomplexadame nte, vivo em Portugal, minha mais uma pátria, convivio com elites, mas sempre que falo obtive resposta.
8. Para terminar, predisponho-me a tirá-lo dúvidas sobre TEATRO. Não sobre a lingua portuguesa que conheço o mínimo, nem sobre o crioulo escrito que ainda estou a estuda-lo. Mas sobre teatro... por favor.
as concebeu aqui,
Os milicianos deu-lhe na ku com cassetes e o Gino de Renque deu-lhe um tiro num pés.
E Pila Ku Nha Boi ou Fefe di Achada Mato furtou as mães do juiz ku Adivogado os dinheiros dos gilbeiras.
Diká que está chefe de polícia no Fogo, pegou Jukruco no seu kusa e caregou do chão e fuliou.
Os policias quer comprar caro do Carlitos de manuzinho.
Mario Luci, ZMaria Névoa são vómitos de [*********].
Eu gostaria de participar e dar os meus contributos. Mas, infelizmente estou a saber agora neste espaço. É lamentável. Tenho 5 livros editados em crioulo, tenho ensaios sobre o crioulo e sou responsavel de um espaço na FORCV "Raportaji di Lisboa" onde de há 2 anos para cá venho publicar artigos em crioulo todas as semanas. Se se fala de consentaneidade , porque não me convidaram? Ou tem que ser sempre os mesmos. Ou será pq desacordo em parte com os armados em donos da lingua caboverdiana? Haja paciencia... até que o rumo mude.
Isto é brincadeira.
Podem até pensar que tenho interesse em ganhar viagens de borla. Não é isso. Quero apenas, como caboverdiano e que "ta papia kiriolu", que tem argumento capaz de provocar debate sério para implementação da nossa lingua.
Vivo em Portugal há quase 18 anos, fui a Cabo Verde 10 vezes, sempre na "nha kusta". Só o ano passado fui 2 vezes.
1991 ta torna txiga.
Nao tem nada na cabeça nem para perceber a expressao que se diz em varias linguas de "minha empresa".
Oh analfabeto a expressao pode ser empregada no seu sentido real e lato mas também em termos figurativos.
E' como quando tu dizes vou ver o meu advogado, o meu médico etc etc.
Ha gente aqui que nem frases se percebem e armam-se em debatedores.
O que é que percebes de capitalismo e exploraçao? Es mais um marxista comunista ou um simples analfabeto?
Quando digo minha empresa quero dizer a empresa onde trabalho; Poderia ser que eu até fosse o dono, mas nao é o caso.
Sou um empregado com alto valor acrescdntado que viaja em serviço com a "minha empresa" a pagar as despesas.
E' o que acontece em todo o lado.
Se a FORCV me convidar para fazer uma conferência sobre tal ou tal tema achas que nao é normal que a FFORCV me pagasse a viagem, o hotel e o custo dinha conferência?
Bill Clinton da conferências no mundo inteiro com hotel pago e viagem paga, e cada conferencia dele, que nao diz nada de original é à volta de 1 milhao de dolares.
Até Gorbatechv faz conferencias a 500 mil dolares com tudo pago.
O prorprrio radical de esquerda Chomsky que passa a vida a condenar o capitalismo tem uma empresa com os seus livros e conferências e livros que lhe dao milhoes de dolares por ano. Tu pensas que quando ele vai à Europa falar para alguns unviersitarios, jornalistas e outros que é de borla?!!!!
dECIDIDAMENTE crioulo duma maneira geral é so ignorância e patavina!
Admirei a sua modéstia em dizer que pouco sabe de português. É extraordinário e pouco habitual - veja por exemplo o sr. Marciano que diz dominar 5 línguas e pelo menos aquela em que normalmente escreve mal domina : o crioulo.
O Sr. conhece o português. Não é expecialista mas devia escrever melhor para um formado em Direito como diz ser.
Não fiz a critica do seu teatro pois nem sequer li a cena V até ao fim. Limitei-me a falar daquele pequeno extracto que transcrevi.
Não sabia que era especializado em arte de escrita teatral mas também não podia advinhar. Não sou advinho. Eu não sou especialista e percebi que não tem AINDA como bem disse no meu comentário um traquejo suficiemte para escrever tanto como vem escrevendo sem tempo para preparar CONVENIENTEMENT E a escrita de uma peça, em condições.
Se fosse especialista se calhar nem perdia o meu tempo a comentar o seu crioulo quanto mais um extracto da sua PEÇA.
Creio no entanto que tem condições para, com algum rigorismo e sacrifício, poder vir a escrever peças que nos tragam alguma alegria como caboverdeanos que somos.
Faço votos que sim.
Ainda bem que tem consciência de que escrever no seu Socioleto, eu diria antes idioleto, mas admito tambem socioleto.
Mantenha na nha idioleto,
José Júlio Cardo
Diskuti ku sertus algen é so pa divirti-nu. Mas nu ten konsensia ma nada nu ka ta ganha i nada nu ka ta nxina-s pamodi, purmeru: Es é konvensedu ma es ki sabe tudu: sugundu: Es é segu di ideia;
Sima nho, pur inzenplu, si nhu ka ta prokupaba so ku kritika antis ki nhu kultiva, nhu podeba flaba algun kusa interesanti. Nhu sta ton levianu, stupidu i ikivokadu ki nhu ka teve tenpu pa nhu le nha "BIO" ki sta ku distansia di 5 dedu di odlu'l-nho (odju di kabésa).
Ago, ka nhu toma kórda, pamodi un kusa N ten serteza: N ta skrebe i N ta papia purtuges di lonji midjor di ki nho, pamodi a-mi é formadu na ária di letra i, skritor di formason, ku spisialidadi na dramaturjia. Tantu na direitu komu na tiatu N forma li na Purtugal i tudu nhas pursoris foi purtuges i, N kaba tiatu ku 16 valor i direitu ku 15 valor. Nes mumentu N sta na mestradu i konjuntu di nhas nótas ta dá média di 17 valor.
Nhas trabadju konxedu pamodi N ten produzidu. N ten 5 livru iditadu i un DVD di tiatu undi mi ki skrebe pésa, ki ensena, ki rializa i produzi.
I tudu nhas trabadjus sta en purtuges ku na kiriolu.
Mostra-m un trabadju di-nho, N pinta-nho el di burmedju di riba pa baxu.
Kel poku purtuges ki N ta dumina é sufusienti pa N da-nho óla di Purtuges
Kel Jose Julio li ka ten 6 mes inda ki e sai di Trindadi undi é staba nternadu ta kura kabesa, pamodi e staba dodu, so fuma padjinha.
Ka bu liga-l pamodi a-el, kabésa ka bali nau.
E ben di Fogu pikinoti, é kiria na Praia, e bai tropa tres mes na Sonvinsenti e ta kre papia so sonvisenti. El e rei di konplekisadu. Si konplekisu ku arma en bon ki po-l bira dodu.
Forsa. Bu sta na bon kaminhu.
Mi am ca ta lê bo BIo pamodi é ca ta flâ'm nada. Abasta lê um bocadinho, só um bocadinho di cussa nhós ta scrébi pa'm odja nhós biografia.
Mi nha biografia nim am ca ta flâ nhó. Má é ca ta ta pássa di quarta classi - nho sábi o qui era quarta classi na tempo palmatória? Chuau! Chuau.
Agora am sa ta bem começa ta corrigi nhós tudo es criolo mariado qui nhós ta scréni e ainda por cima es português di mondrongo di cais di sodré qui nhós ta scrébi e nhóa ta ta fála.
Pá nhós começa ta studa e ta fála em condições Criol e Português. Ó antom pa nhós cála pa SEMPRI.
Am ta bem xina nhós scrébi teatoo - é ca tiato. Assim nho sa ta fála módi minino qui nim ca ba scóla inda.
Tiato ca existi na criol. Existi teatro ó quando muito Tiatro. porquè: porque di dós um: ó quem qui sa ta pápia di teatro dja sabi o qui é teatro pamodi é vivi e convivi co alguém qui sábi o qui é teatro, ó djé lé algum cussa qui ta fala na teatro; ó si experiêcia na vida obriga'l sábi o qui é teatro. Tiato é invençom di nhó qui cré xinâ criolo fála mó nhós cré.
Am ta dá nhós es AULA e dipós am ta fla nhós Olá. Pamodi Ola ninguém ca sabi cussa qui é. OLA e TIATO, pelo meno fora di um certo contexto...
Tiato é pa rima co GAIATO? Nho é mesmo poeta e gaiato...
José Lúcio Cardoso,
BIO: analfabeto encartado.
JUIS - Talves a koisa ke ela tenha para dizer seja relevante para u proseso.
Criolo na scrita caboverdeano
JUIZ - Talvez cusa qui el téni pa fla´seja relevanti pa processo.
Criolo correcto:
Juiz - Talvez cusa qui el teni pa fla, ta bem ser bom pa processo.
( relevanti é forçaco, ma é podi ser també usado módi qualquer oto palavra portugues bem alterado pa dinámica di criolo.)
Seja - Na criolo undi no ta pó seja: na conjuntivo? Inda am ca odjal nim na gramática mariado.
Seja mo ki for, mi ku bo nu ka koléga.
Ami! Saltu seja!
Seja feta vontadi de Dios.
Tudu palavra ki purtuges ta uza pode uzadu na kiriolu.
Kiriolu é ilimentu di konjuntu lingua purtuges.
Si ta ezistiba "seja" na varianti baziletal santiagensi, el al uzada na tudu situason ki ta uzadu "seja" na purtuges.
Izenplus:
I) Ele quer que eu seja sua namorada.
Ta fladu:
El kre pa N ser se namorada.
NON:
El kre pa N seja se namorada.
II) Queira Deus, sejas aprovado.
Ta fladu:
Deus ta kre pa bu ser aprovadu!
NON:
Deus ta kre pa bu seja aprovadu!
III) Embora eu seja um leigo.
Ta fladu:
Enbora mi e un leigu.
NON:
Enbora mi seja un leigu.
Efetivamenti: "seja mo ki for" = di tudu manera; "Saltu seja!" = "Tra boka!"; "Seja feta vontadi de Dios" = "Pa ser sima Deus kre".
Nhu konferi gramatika O CABOVERDIANO EM 45 LIÇÕES, Manuel Veiga, INIC, 2002, pajinas 105-110. Nel ka ta identifikadu "seja" komu un di kes flekson regularmenti uzadu na varianti santiagensi.
Pa otu banda, pa verbus regular, ka ta ezisti un flekson spesifiku pa konjuntivu prezenti:
Quer que eu lhe mostre?
Nhu kre pa N mostra-nho?
É li qui am cré tchigaba nho Armindo.
Nho tem razom. Seja, ta flado, mó ta flado e pódi flado tudo qui é portugués, na criolo desdi qui no sigui alteraçom co bom senso, pa criol.
Nho dâ exemplo certo. Nho fla'l correcto.
BENDITO SEJA DEUS! Tem más criol qui esti? E módi nho flâ Si ca sta na BÍBLIA no ca pódi Reza?
Nho continuâ ta reza manenti mesmo fora bíblia. Nós é qui ta fazi nós língua.
Am tiça nhó pa nho pápia cusa certo.
Obrigado
Matcho Capado
1 - O caboverdeano em 45 lições é ca gramática criol ( nim siquer di qués mariado)
2 - É ta fála di Criol badiu e é ta compara alguns pontos co criol di otos ilha ( mal, pamodi é ca cónchi criol di otos ilha. Um monti erro, um monti asnera. Pa quem qui ca sábi criol, qui ca conchi criol qualquer liçom é liçom. Bom ó mau...).
Armindo tem Razom. Ca tem bíblia na criol. Inda ca parci um criol ta domina 9 criol di nós ilhas.
Ca dum di nós débi contribui, humildimeti, co criol qui no sábi, qui no ta domína, di nós ilha ó di ilha undí no vivi semprei, pa no unifica nós criol.
Ca nho bem co Bíblia, gramática, etc.
No pódi fázi monografias, studos di criol di cada ilha e dipós más tardi, tí qui criol sa bem unificado, no pódi começa ta fázi entom grámática, BÍBLIA.
É ca pa DICRETU mó es fazi ALUPEK, qui é só pa tasquero.
3 - Na es altura es - futuros geraçom - ta bem odja asnera qui Manuel Veiga publica e qui sé siguidoris toca bando.
seja é ca só usado na VARIANTI badiu. É usado na tudo ilha. É tradiçom qui sta ligado principalmenti a actos di religiom e di bondadi. É ca só badiu...
Matcho Capado
N da un monti di ezenplus ku varianti di S-A-N-T-I-A-G-U ki nhos ka kontesta i, a titulu di adenda, N mostra ma tanbe mensionadu gramatika di Manuel Veiga, na vertenti (di novu) di varianti di S-A-N-T-I-A-G-U, ta alinha ku ezenplus ki N da. Lisin es gramatika e apenas mas un argumentu.
Entretantu, kenha ki gosta di ser kontra, pode karapati so na adenda. Kenha ki kre txustxusi, pode ignora ma N papia apenas di varianti di Santiagu.
Verdadi e sima azeiti! I leitoris sabe distrinsa kuzas.
Criol Cabo Verdi é quel máximo divisor comum ó menor múltiplo comum di criolo di tudo nós ilha.
Es, qui é OOMUM a tudo nós ilha, é Criol di Cabo Verei.
O qui ta sobra, e é tchéu, é um monti própi, é criol támbe e ti qui no ta scréb'el no tem qui fla si significado, pódi ser quel significado más habitual, módi Markiano flâ ó significado figurado ó qui é conhecido també noutro caso, pa el podi entra na criolo geral di Cabo Verdi.
Por exemplo OLA, qui é AULA pa Armindo e dento di um certo contexto alguém qui sabi fála badiu ta percebi ma é cré flâ Aula, é debi specifica si significado e só é debi ser crito num contexto di fala popular, na boca di um popular.
És problema di "Seja" si ta usado ó nau é módi Matcho Capado flâ, é ta usado na quasi tudo ilha principalmenti na Sotavento di costumes di religiom más antigo: Pro Exemplo: Benza Deus, n'oto ilhas di Sotavento, Fogo, Brava: BENZADÉS. É ta bem na frases sempre repitido na Igreja, qui tí qui el fica praticamenti sí mesmo módi na português.É Criol VERNÁCULO.
José Júlio Cardoso
RSS feed for comments to this post