|
Virson di Boston
 | | Jaime Staraitis, Silvestre Soares i sis fidjus |
Jaime Staraitis é formadu na língua i é méstri na Linguístika. E ta da skóla na Bóston undi ki sasénta pursentu di populason é spániku, korénta é merkanu i nenhun é ka kabuverdianu. Dinhu (Silvestre Soares), si maridu, é studanti di Ikonomiâ na un kuléjiu na Mérka.
BOSTON, MA -- Jaime Marie Staraitis é un sinhóra Nórti Merkana, di rasa'l branku, ki nase na sidadi di Newark, Stadu di Ohio. Dasdi pikinoti ki e ten vokason pa prende i papia várius língua. Na skóla, pur-alen di língua ingles, ki é si língua ofisial, e prende ku mutu fasilidadi, papia i skrebe língua spanhol. Sima e bai ta kíria, e bai ta ganha konsénsia, ta imanjina modi ki imigrantis ki ta ben di otus téra, ki ta papia otus língua, ta fronta dentu'l txon di Mérka na kati-kati ku papia ingles. Nton, e atxa ma e podeba ser util na djuda-s disgobedja, prendendu papia algun di ses língua. Ku duzi anu e prende spanho’l i, ku dizasais dja e ta duminaba el sufisienti pa e disgadjaba na meiu di spánikus.
Nton, na 1998 e santa si nomi na Organizason di Korpu di Pas i e mandadu, na un grupu di vinti oitu kolégas, pa e bai trabadja na un mison duranti dos anu na Kabu Verdi.
Kantu ki kel grupu txiga na Kabu Verdi, na désimu mison di Korpu di Pas, ninhun di es ka ta papiaba, ka ta ntendeba nen un palavra na kiriolu. Es komesa ta toma óla, purmeru di língua purtuges (korénta pursentu di tenpu stipuladu) i dispos (sasénta pursentu) di língua kabuverdianu. Duranti kursu, es siparadu en dos grupu. Un grupu di kes ki ta tiotoba midjor na papia, tantu na kiriolu komu na purtuges, i otu ki ta tiotoba menus. Jaime Staraitis kebe na kel grupu di más frakoti. Komu dja e studaba spanhol, e ka tevi mutu difikuldadi na prende purtuges, subutudu na skrebe, pamodi ses grafia éra kuazi kelme.
El ku un otu koléga di si grupu, es fika ta sai ta anda, ta bai loja djobe alguns kusa'l kunpra, ta kanba na Sukupira pa da fe di movimentus, ta txeka ku atenson i ta ozerba ku paxénxa módi ki ta fladu o-ki ta kunpradu un kusa... modi ki ta fladu algen mantenha. Pur-inzenplu, modi ki ta fladu "bondiâ" na kiriolu. Kel si koléga li naseba na Brazil. Si mai éra Nórti Merkanu i si Pai éra Brazileru. E nxina Jaime ma "bondiâ" ta fladu "bondjía". Jaime fika, na tudu kau ki e bai... na tudu algen ki e pasa, e ta fla: "bondjía".
Dentu di poku tenpu, kel dos grupu komesa ta dumina i ta gosta di papia na kiriolu. Es studa alguns létra di múzika skrebedu na kiriolu, móda "Oji N Odja Ómi di nha Vida" di Lura i, es komesa ta pursebe ma língua kabuverdianu éra faxi di papia i di skrebe, pamodi é un linguaji fonolójiku, ker-dizer, sima e ta papiadu si ki e ta skrebedu. Un létra, un son; un son, un létra ku exseson di alguns dígrafus, sima pur-inzenplu: "tx" (txuba = chuva), "dj" (djuguta = lutar, desenrascar) o “lh” (pilha = pilha).
Pursebendu kel situason li, tudu kes dos grupu djunta es raklama ma es ta purfiriba ter más óla na kiriolu di ki na purtuges pamodi ma kabuverdianus ka ta kumunika ku es na purtuges i, ma nton, es debe prende kiriolu pa pode fasilita-s midjor kel-o-ki es kre papia ku kauverdianus.
Jaime, dentu di poku tenpu staba ta ratxaba kiriolu, ki si kolégas, tantu di un, komu di otu grupu, fika spantadu. Es bira, kel-o-ki es tene trabadju pa es fase, es ta pidi-l pa e djuda-s.
Kantu es kaba formason, Jaime podu kolokadu la Kadjeta Son Migel ta da skóla na liseu, ta nxina alunus língua ingles.
Kantu es kaba ses mison, e volta pa si téra ku kirilu na papu, ku sodadi na korason i karegadu di livrus pa e bai trena.
Na dos mil i dos e konxe, na Mérka – na zóna di Bóston -, Silvestre Soares, konxedu pa Dinhu di Orlandu Paderu, di Portu Santiagu, ki konkista-l na kiriolu i es ranja tanbe na kiriolu. Na dos mil i kuatu es kasa ku kunpanheru na kiriolu i, es tene tres fidju na txon, metadi kiriolu, metadi merkanu. Andreia ten sais anu, Eliana (nomi di kaza é Lili) ten tres anu i Orlando ten séti mes. Andreia ku Eliana ta ntende i ta papia ingles ku kiriolu purfetamenti. Lili prende papia na Kauverdi, kantu e bai pasa invernu djuntu ku si pai. E staba ku kuazi 2 anu, mas e ka ta papiaba nada. Éra sima un mudu. Kantu ki e volta di kauverdi e ben ta papia tudu kusa, mas so na kiriolu.
Na 2007 Jaime dadu un bolsa di studu pa e bai fase un trabadju di rakódja na Kabu Verdi. E bai grava alguns stórias kontadu pa algen-bédju pa e poi na livru pa mininus na Mérka le. Komu livru na kiriolu é poku, Jaime atxa ma kualker tema ta sirbiba pa fase un livru i nxinaba mininus na skóla. Kontudu, e ka konsigi, apezar di e kóre riba, e kóre baxu, tras di livrus pa orienta-l, tantu na plateau, komu na otus kau. E konsigi atxa alguns livrus na kriolu, subutudu di Tomé Varela da Silva, ki e konsigi fase-l un intrivista. Di li, e da kónta ma Tomé tanbe ta faseba trabadhju di rakodjas di Tradisons Oral.

Jaime Staraitis é formadu na língua i é méstri na Linguístika. E ta da skóla na Bóston undi ki sasénta pursentu di populason é spániku, korénta é merkanu i nenhun é ka kabuverdianu. Dinhu, si maridu, é studanti di Ikonomiâ na un kuléjiu na Mérka.
|
Comments
ALUPECANTI?
"Merkana ta ratxa kiriolu sima badiu di fora"Badiu de dento e kal go? Kuza fazi dja kaba.Dja Calunia alguen pa $$$ go bu cre bem compu es sta xintadu ta sperau
Cantu Mercano quio ta fala Spanhol,Portugu es etc etc etc .
Quer dizer Badiu di fora e mas [*********]
Bo e badio di dento
KAMBANGU
Cuidado se bo e ka Rato.
E Badiu de fora qui bu calunia inda bu ta continua ta Discriminanu Cuidado so ku Gato
Lenbra ma Gato qui ta kasa Rato
Bordel
NHOS DJOBI KUZA FAZI. KANTU KUZAS KI MESTI POI PA INFORMASSOM DI POVO, NHOS XINTA SO NA XUXADERA E POLITICA ORAS KI TEM FOFOCA.
NHOS POI JUIZO NA CABECA, OH!!
Tudu Kabuverdianu patriota ta xinti orgulhu ti ki el odja algen di otu tera ta papia nos lingua independentimen ti di varianti di lingua kabuverdianu ki es stranjeru ta papia.
Forcv sta tanbe di parabens pa distaki ki el sa ta da es reportajen ki ta intxi-nu di orgulhu patriotiku.
So kes falsu Kabuverdianu, segadu pa inveja di gentis ki ka e di ses ilha, e ki ta xatia ku un reportajen labantador di auto-stima di Kabuverdianus sima kel li.
N kre fla Sinhora Jaime Marie Staraitis ma dja nu kre-l txeu sima mar pois el ta xinti na nos lingua sabi sen igual. Un lingua lojiku i ki ten un ortografia tanbe lojiku. Pur isu, bu ta prende papia-l faxi i bu ta prende skrebe-l inda mas faxi.
Nha Jaime, es komentaristas ki sa ta dispreza es reportajen, es sa ta uba txeu presizamenti pabia dja es odja ma es reportajen ta atrai atenson di txeu vizitanti di es site i es komentaristas ka kre pa nos lingua ledu, pa nos lingua avansa, pa nos lingua ser valorizadu ti pa Merkanus. Es e invejozus, bairistas duentiu, koitadus!
Mas, es ka ten nada faze! Dios fla, atraves di storia di mai falsu i rei Solomon, ma inveja e pekadu. Kes invejozu li ten so un saida: subi riba, pila na txon!
Sima es invejozus debeba odja, es jornal e di patriotas Kabuverdianu i slogan di es jornal sta na nos lingua i na nos alfabetu: PA NU FIKA MAS UNIDU
Um prazer odja nha.
Mantenhas de Cadjeta
Mas, isto é motivo de reportagem em alguma parte do mundo?
Todos nôs caboverdeanos sabemos e conhecemos desde o ano de 1988 cidadãos americanos do Peace Corps que vão para todas as Ilhas de Cabo Verde e apreendem e falam o crioulo de terra! Qual é a novidade?
Segundo os Alupec-quistas e alguns caboverdeanos são mesmo complexados e têm a mentalidade de inferioridade!
Minha gente pensam quantos cidadãos caboverdeanos que chegam a USA America e apreendem a língua inglesa e ficam a rachar inglês como se de nativos de USA fossem! Qual é a novidade ou a inferioridade de branco para com os mestiços caboverdeanos? Nenhuma! Quantos cidadãos caboverdeanos que chegam a França e apreendem a língua francesa e ficam a rachar francês como se de nativos de França tratassem!O mesmo se aplica a outras linguas das comunidades caboverdeanas emigradas na europa(Italiano , Holandês, alemão, espanhol,etc...)! Esta gente Alupecquistas são mesmo tontos, [*********]s,in cultos, complexados, tribalizados e mediocres do pensamento e do intelecto.
Tu, o que tu "mestes" é para rachar-te a *******.
Panasquinho igual ao teu mestre Arkaiku.
Então, não te orgulhes de ouvir outras raças a valorizarem a tua lingua?
Seja mais discreto com essas tuas sujas baboseiras.
Ou será que a tua mãe não te ensinou a gostar?
Tiveste alguma desilusão amorosa? És divorciado?
E un sabura odja algen di otu tera ta kre nos lingua txeu.
Kes komentarista ki sa ta manda boka lisin kontra es artigu li, es tene dor di kutubelu. N ten pena di es pois es ka pode inpidi-nu di uza nos lingua. Es ka ta manda na nos. So tolus!
Manba es idiotas nunka obi ta fladu "Badiu di Fora"!? Es ka tene nada faze! Na nos lingua, ti ki fladu, pa ezenplu "- Dia dimingu, N sa ta ba fora kume midju berdi.", es palavra "fora" signifika interior di ilha, zonas fora di sidadi di Praia, dezignadamenti zonas agrikula di sekeru. Es ntendimentu ta ben di lonji i e un faktu inkontestavel.
Ka nhos liga kes ki ta komenta ku objetivu di kala-nu. Es ta pasa palmanhan pa noti ta uza lingua kabuverdianu, entretantu, so algen skrebe-l, es ta ben ku un monti di xunfrin trokadu bairismu duentiu. Es ba djobe dotor di dodu, malukus!
NU STA ORGULHOSO DI BO. DEUS DA BU FAMILIA SAUDE.
MANDJAKUS
Dério Timas, nho dja ten pás! Gosi nho skrebe dretu, tirando kes adijetivus... Nho sta pusor di Kriolu. Nho sta divulga i valoriza nos lingua, parabens!§ Nho é skritor (i nho ta skrebi bunitu), mas testu di nho ka ta mostra ma nho é Linguista, nen Gramatiku. § Perguntas ku se rasposta: N fla nho ma N ten interesi na skrebi varianti di Santiagu? Não. N fla nho ma N sta skrebi ku kes regra ofisial di Alupec? Tanben não. Purtantu ami nho ka ta pode tra-m eru “ortografiku”, nen nho nen ningen. Si nho kre sabe pamodi, nho studa kes prinsipiu di Alupek mas dretu.§ Nho skrebi ma N sta armadu en bon, es é konplexu, é so pamodi nho da “patada” nun splikason di uzu di partikula “ta” un “atualizador verbal”? kel li é poku, kalma, livru ten: “O caboverdiano em 45 lições” é pa konsulta, nho dja sabi ma é ka pa infeta stanti. § Ami é un Kabuverdianu, Dério. N sabe ma nho tene un mestradu, mas ki é ka na Linguistika, aria ki nho kre diskuti nel, Si nho era Linguista nho ka ta skrebeba kel kumentariu ki N mostra nho eru na splikason… eru ki é ka di Alupek, nen é ka di kriolu ki nho ta papia. É eru Linguistiku. Nho dja ntendi dja? Ora, lison ki nho kre da: i)di umildadi nho ka sabe da, basta ler kumentariu di nho; ii)ola di Lingua purtuges, mi N ka meste-l; iii)ola di Linguistika inda nho ka tene sertifikadu ki ta abilita nho pa nho ten un turma ku alunu ku nha nivel; iv)pur ultimo, ola di literatura kel ki N dadu dja txiga-m.Sta klaru. Si N ka kumenta kes otus ideia forti di kumentariu di nho é pamodi es ka mexe-m. Nota final, nos nu ten ki da replika di forma edukadu, nu ten di mostra é na nos ason di skrtita, nen mas!
Storia di-nhos ta daba un bon romansi di preferensia kontadu na kriolu ki e nos alma. N ta dezafia Sinhora Jaime Marie Staraitis pa skrebe un romansi autobiografiku na kriolu. El al serba primeru romansi na nos lingua skrebedu pa un Merkana ki bira badia branka pur amor. Ai ki jiru! El al serba un best seller!
Dios ta djuda nhos familia, nha Jaime Marie! Ka ten kuza mas bunitu ki amor! E pa N fla-nha?
Lista dos 10 variantes de crioulo é que existem em todo Cabo Verde...
Crioulo de Santo Antão?
Crioulo de São Vicente?
Crioulo deSão Nicolau?
Crioulo de Sal?
Crioulo de Boavista?
Crioulo de Maio?
Crioulo de Fogo?
Crioulo de Brava?
Crioulo de Alupec de PRAIA -Santiago Sul?
Crioulo de Badio de fora de Interior de Santiago?
primeru ki tudu n ten ki kumprimenta nha aluna, ANA, mo ki bu sta? korpu? bu familia sta tudu dretu? deus ta djuda ma pa gossi bu ten bu profeson di bo sabi, bu ta uza un bocadinho di ingles de ves en kuandu?
segundu n kre fla ma ami e ka ninguen nau, sima Politico (omi ku vergonha di poi si nomi verdadero) skrebi na komentariu mas pa riba. mi e ka ninguen especial pamodi nos tudu voluntario di korpo da paz ta prendi kriolu ku portugues me. y ten milhares di imigrantes ki ben prendi ingles na nha terra, ki isso e nha trabadju propi, pan djuda imigrante alkans tudu oportunidade ki merka ten di ofrece, n ta djuda-es prendi ingles na nha sala de aula. mas lembra ma tudu algen ta prendi diferenti. depos di 2 anu na CV, otu merkana ta domina lingua y inda otu ta kontinua ta pidi adjuda y traduson pamodi es ka panha tcheu...
un pergunta go: kal e problema ku alupec? jan odja ma algen ki skrebi di riba sta ku raiva di alupec, e fla ma nos ki ta kredita ma kriolu e un lingua kompleto y possivel di skrebi ma nos nu ten poku intelecto. ave maria, ti komunistas nos e! pamodi go?
ultimo idea kin kre dexa li e di nha profesor di nha maestrado kin fazi li na boston, Donaldo Macedo. e lavanta un idea mutu precioso, di ki linga E poder. y lingua e identidade. ago kaverdianu ki kre larga si lingua e un ki kre larga si identidade, larga si povo, si tradison, si kultura. si nu fazi isso, mo ki nu ta fika?
-kel minina branka ki sta na fotu riba
ps obrigada ken ki fla ma nha familia e bonitu...
Si kes konpleksadus li, ten burgónha di sumi ma es é kriolu, dja bu mostra-s ma bo bu ten orgulhu di gosta di fla ma bu ta ama kiriolu, ma bu ta amu mundu i ma bu ta ama bu povu.
Es é mazukista ki gosta pa es ser inperializadu.
Kabral liberta-nu di skravatura di 500 anu, mas es es atxa ma ses distinu é kontinua ta ser skravu.
Mas a-es é mutu poku, ses lingua é mutu pisadu, kunpridu so pa panha móska.
Viva familia bunitu di Staraitis Soares
Variante mercano. Ex. "Na Mérca si police man panha (ou panhâ) little boy tâ djuga bola na street, ê tâ catch him, etc."
Variante lisboeta. - Muito utilizada pela TCV (apresentadores , analistas, comentadores (ou comentaristas), médicos, ministros, deputados, chefes de departamento, magistrados, advogados, universitários (professores e alunos), candidatos a..., linguistas, especialistas (em todas as áreas: estatística, economia, arquitectura, etc. etc.) Ex. "Um percentagem alta di caboverdeanos tâ sufre di cefaleia." Ahn, como disse? Cuzé?
Variante franciú. Ex. "Diminga, reste à ta voiture! Bó é mesmo abusada!"
Variante raportaji di Lisboa. Ex. "Odja branca tê bodjibodji cu nôs lingua".
Variante Marsianu.
Variante Montrond.
Variante brasileiro (novelas).
Variante cubano.
Variante Leste europeu.
Varian
Vari
Var
V
Debe ser ki nha obi es proverbiu li na Kabu Verdi: boka mora na ladera
Es proverbiu signifika ma kada un e livri di fla kuza ki el kre.
Ka nha liga kes komentarista ki sa ta ataka es artigu: es ka ta konta pois es e minoria li na Kabu Verdi. Es pode uba a vontadi. Mas, es ka pode inpidi-nu di uza nos lingua nen di skrebe-l sugundu alfabetu ofisial.
Li na Kabu Verdi, nos ki ta manda!
RSS feed for comments to this post